WPŁYW ODŻYWIANIA NA SKÓRĘ I PRZYDATKI

Poznaliśmy strukturę i fizjologię skóry śledząc po kolei wszystkie mechanizmy ochronne zabezpieczające ją przed szkodliwym działaniem czynników zewnętrznych. Zrobiliśmy to posuwając się od samego jej dołu - tam, gdzie tkanka podskórna łączy się z mięśniami mimicznymi i szkieletowymi - poprzez warstwy stopniowo obumierających komórek, aż do tej stwardniałej mart­wej tarczy jaką tworzy keratyna. Prześledziliśmy też zewnętrzne sposoby dostarczania skórze substancji odżywczych i bioaktyw­nych, stymulujących jej naturalne procesy życiowe.

Zmieńmy teraz kierunek naszych obserwacji i - od powierz­chni - powróćmy aż do tkanki dermiczneji podskórnej.

 Skóra połączona jest z wnętrzem naszego organizmu i jej  pierwszy kontakt zaczyna się już w skórze właściwej, w bogato ukrwionej i unerwionej warstwie brodawkowej. To z jej włoso­watych naczyń krwionośnych - leżące powyżej - komórki warstwy podstawowej pobierają wszelkie niezbędne substancje odżywcze. Naczynia te są częścią układu krwionośnego obej­mującego cały nasz organizm. Znajdujące się w nich cząsteczki pokarmowe dotarły tu z naszego układu trawiennego. Liczne nerwy w hipodermie i dermie łączą dodatkowo te warstwy z centralnym układem nerwowym pozwalając odbierać bodźce zarówno zewnętrzne, jak i wewnętrzne.

 W dostarczaniu do komórek substancji pokarmowych i od­prowadzaniu zbędnych produktów powstałych w wyniku komór­kowej przemiany materii, oprócz krwi, odgrywa równorzędną rolę limfa.

Limfa jest przezroczystym płynem, wykazującym w swym składzie duże podobieństwo do krwi. Tworzy ją plazma i komórki. W plazmie natomiast, tak jak i we krwi, występują substancji pokarmowe, hormony, enzymy, białe ciałka krwi, antytoksyny a także toksyny powstałe w wyniku metabolizmu. Limfa drenuje komórki tkankowe. Wypełnia ona przestrzenie międzykomórkowe i to dzięki niej zachodzi wymiana komórkowa i proces przemiany materii w "żywych" warstwach naskórka.

Tkanka dermiczna i hipodermiczna jest bardzo bogata w limfę. Limfa krąży w stannie wolnym

(w przestrzeniach międzykomórkowych), a także w naczyniach limfatycznych.

Kiedy uwierają nas buty i robi nam się na nodze odcisk, bąbel wypełniony cieczą, to tą cieczą jest właśni limfa.

Widzimy więc, że nasza skóra jest dość ściśle połączona ze wszystkimi organami wewnętrznymi naszego ciała, jest zatem rzeczą zrozumiałą, że jakiekolwiek zaburzenia w ich prawidłowym funkcjonowaniu pociągają za sobą zmiany w strukturze skóry i zewnętrznym jej wyglądzie. Nie bez powodu skóra zwana jest czasami zwierciadłem naszego ciała. Wiele chorób wewnętrznych, psycho-somatycznych, manifestuje się zmianami skórnym Jest ona barometrem zdrowia.

Parafrazując znane powiedzenie "W zdrowym ciele zdrowy duch" możemy stwierdzić: "W zdrowej skórze zdrowe ciało i duch".

Ważna rola przypada tutaj odżywianiu. Regularne dostarczani wszystkich potrzebnych organizmowi substancji, jest niezbędnym warunkiem utrzymania jego fizjologicznej równowagi i jego skórze. Spożywany przez nas pokarm nie zawsze zawiera, wszystkie potrzebne nam elementy. Wiąże się to z jednostajną, monotonną dietą, jak i rafinacją, pasteryzacją, gotowaniem czy niewłaściwym przechowywaniem produktów żywnościowych oraz niewłaściwym piciem.

 Cholesterol. Nadmierna jego zawartość w pożywieniu (głównie w tłuszczach pochodzenia zwierzęcego) ma nie tylko wpływ na zgrubienie i zwapnienie ścianek naczyń krwionośnych. ale i na skórę. Powstawanie tzw. żółtych kępek powiek (xanthelasma) czyli małych żółtych guzków na powiekach jest związane z nad­miarem cholesterolu. Niektórzy lekarze przypisują też nadmiaro­wi cholesterolu tworzenie się prosaków ( prosówek).  Zaleca się wtedy zamiast tłuszczu zwierzęcego spożywanie olejów roślinnych z zawartością lecytyny, np. oleju kukurydziane­go, sojowego lub słonecznikowego.

 Woda. Stanowi 2/3 naszego organizmu i jej zawartość zmienia się w miarę starzenia się organizmu.

Około 20% wody z całego ciała przypada na skórę, a tu - z kolei - występuje jej najwięcej w górnych warstwach tkanki dermicznej. Wchodzi ona w skład płynu komórkowego i śródkomórkowego. Jest w organizmie środkiem transportu, rozpuszczalnym podłożem wielu substancji, oraz regulaterem temperatury (poprzez skraplanie się potu). Zawartość wody w skórze. czyli nawilżenie tej ostatniej, zależy od ilości spożywanej dziennie wody i jej jakości (zawartości soli mineralnych). W regulacji gospodarki wodnej organizmu od­grywają bardzo ważną rolę dwa pierwistki: sód i potas.

 Sód. Znajduje się w płynie ustrojowym, w przestrzeni między­komórkowej. Zatrzymuje wodę w tkankach. Wchodzi w skład soli kuchennej. Jego zbyt duże spożycie wywołuje uczucie pragnienia zmuszając nas do picia wody a przez to obniżenia poziomu sodu. Również spożywanie dużej ilości węglowodanów powoduje za­trzymywanie wody w organizmie i wzmocnienie hydrofilnych właściwości skóry. Przy istnieniu  cellulit nadmierne ilości wody gromadzą się w tkance podskórnej.

 Potas. Znajduje się w przestrzeni wewnątrzkomórkowej. Ma przeciwne działanie niż sód. Wpływa na wydalanie wody z or­ganizmu. Także dieta bogata w białko ma ten sam skutek (może powodować odwodnienie organizmu). Potas występuje w owo­cach, ziemniakach, grochu, fasoli oraz niektórych wodach mine­ralnych. Jest magazynowany w wątrobie i w niewielkich,iIościach wydzielany do krwi.

 Utrzymanie równowagi między zawartością potasu i sodu jest niezwykle ważne. Nasz codzienny pokarm oprócz wody, tłuszczów, węglowodanów i białek musi zawierać też odpowiednie ilości witamin i oligoelementów. Działają one w organizmie jak biokatalizatory, tzn. że ich obecność jest niezbędna, aby zachodziły w organizmie określone reakcje chemiczne.

 Sposób odżywiania wpływa na wygląd skóry, a także na jej odczynowość na różne bodźce chemiczne i fizyczne. Pożywienie pełnowartościowe powinno zawierać wszystkie składniki niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Należą do nich: białko, składniki mineralne i woda - stanowiące materiał budulcowy. Potem węglowodany i tłuszcze będące źródłem energetycznym oraz inne składniki niezbędne do regulowania prawidłowej przemiany materii, jak: witaminy i sole mineralne, które spełniają podwójną rolę: budulca i katalizatorów reakcji chemicznych.

S k ł a d n i k i m i n e r a l n e spełniają bardzo ważną rolę, oprócz roli budulca, przy przemianie materii oraz zapewniają prawidłową czynność wielu narządów i tkanek. Niezbędne są do zachowania normalnej pobudliwości nerwów i mięśni, jak również do zachowania równowagi kwasowo-zasadowej w ustroju.
Żelazo, wapń, fosfor odgrywają poważną rolę w czynności układu nerwowego, w postępowaniu przebiegu procesów kostnienia oraz czynności krwiotwórczej. Jak również w przebiegu prawidłowego wzrostu włosów i paznokci. Określone proporcje takich pierwiastków, jak: lit, krzem, wapń, magnez decydują między innymi o prawidłowej przemianie materii, chronią przed miażdżycą i przedwczesną śmiercią z powodu zawału.
Cynk zapewnia prawidłowe wykorzystanie witaminy A z wątroby. Jeżeli brakuje cynku, to podawanie nawet dużych dawek witaminy A nie uzupełnia jej niedoboru. Poza tym cynk przyśpiesza gojenie tkanek.
Skłonność do stanów zapalnych zwiększa się przy nadmiarzę, sodu i potasu, a zmniejsza się przy nagromadzeniu wapnia i magnezu.
Przy prawidłowym odżywianiu należy zwrócić uwagę na utrzymanie równowagi kwasowo-zasadowej. Należy tak dobierać produkty, żeby nie było nadmiaru składników kwasotwórczych. Owoce, jarzyny, mleko są zasadotwórcze,a mięso, ryby, jaja, przetwory zbożowe, słodycze - kwasotwórcze. Zawsze powinno się dbać o to, aby była przewaga produktów zasadotwórczych nad kwasotwórczymi. Zakwaszenie ustroju bowiem zwiększa wrażliwość skóry na podrażnienia, a dieta zasadowa tą wrażliwość zmniejsza. Właściwe odżywianie wpływa w dużej mierze na prawidłowe funkcjonowanie układu pokarmowego. Zaburzenia w trawieniu odbijają się ujemnie na wyglądzie (czasem objawiają się czerwonością nosa, wypryskami na skórze i bladością). Do prawidłowego trawienia niezbędne są owoce i jarzyny zawierające pewne ilości błonnika, który pobudza perystaltykę jelit.
Ze względu na to, że organizm potrzebuje wielu rozmaitych pierwiastków chemicznych wchodzących w skład tkanek, pożywienie powinno być jak najbardziej urozmaicone, ponieważ żaden z produktów żywnościowych (nawet mleko) nie zawiera wszystkich niezbędnych dla ustroju elementów. Jedynym wyjątkiem jest mleko matki, ale też tylko wtedy, gdy odżywia się ona prawidłowo.
Odpowiednie odżywianie wpływa na chemizm tkanek i może zmniejszyć lub zwiększyć odporność na różne bodźce i choroby. Badania wykazały, że nadmiar węglowodanów zwiększa skłonność do różnego rodzaju uczuleń. Dlatego bardzo ważne jest zachowanie równowagi miedzy poszczególnymi pierwiastkami.
,,Kosmetycznymi'' objawami,wadliwego odżywiania mogą być na przykład cienkie włosy, bez połysku, przerzedzanie się włosów, łojotok w fałdach nosowo-policzkowych, zapalenie powiek w kącikach oczu, zapalenie kącików ust,suchość skóry, nadmierne rogowacenie ujść torebek włosowych, drobne wybroczyny krwawe, ogniska łuszczenia naskórka, łamliwe paznokcie, obrzęki tkanki podskórnej itp.
Wiele z wyżej wymienionych dolegliwości jest spowodowanych niedoborem witamin. Witaminy spełniają bardzo ważna rolę w organizmie. Brak lub niedobór niektórych z nich powoduje nie tylko zmiany w narządach wewnętrznych, ale również wpływa na odczynowość skóry. Niedobór witamin może wynikać z małej ilości witamin w pożywieniu, z wadliwej asymilacji,
jak również z niedostatecznego ich wytwarzania przez organizm. Niedobór jednej witaminy w pożywieniu może wywołać awitaminozę spowodowaną niedoborem innej.
Wielki wpływ na skórę i jej przydatki mają szczególnie witaminy C,A,P,witaminy z grupy B i PP.
Witamina C której duża ilość zawiera owoc dzikiej róży, zielona pietruszka, czarna porzeczka, cytryny, wzmaga odporność na zakażenia, uszczelnia naczynia krwionośne, działa przeciwalergicznie. Dlatego też stosuje się ją przy stanach zapalnych, odmrożeniach, rozszerzonych naczyniach krwionośnych, trądziku pospolitym itd. Niedobór jej czyni skórę bladą, ponadto powoduje uczucie zmęczenia, znużenia. Palacze cierpią często na niedobór tej witaminy, ponieważ nikotyna niszczy w organizmie witaminę C. Witamina C towarzyszy witaminie P, wzmagając jej działanie, reguluje przepuszczalność naczyń krwionośnych dzięki czemu działa przeciwzapalnie. Witamina A przeciwdziała suchości skóry, reguluje czynności gruczołów łojowych i dlatego niezbędna jest również przy łojotoku, wypadaniu włosów, łamliwości paznokci itp. Witamina A znajduje się w mleku, maśle, żółtku jaj, a poza tym w postaci karotenu marchwi, sałacie zielonej, owocu dzikiej róży. Niedobory witamin z grupy B2 powoduje bolesne pękanie kącików warg, zapalenie śluzówek, zawroty głowy, apatie. Przy dłużej trwającym niedoborze skóra staje się mało elastyczna i przybiera starczy wygląd. Witaminę B1 stosuje się w ropnych zakażeniach, wysiękach, łojotoku, trądziku itd. Alkoholicy są mało odporni na zakażenia ropne, ponieważ często występuje u nich niedobór tej witaminy na skutek alkoholu. Witaminy z grupy B znajdują się w drożdżach, żółtku jaj, mleku. Witaminy z grupy B towarzyszą zwykle witaminie PP. Witamina PP znajduje się w drożdżach, mięsie, wątrobie, nerkach, orzechach, w chlebie razowym. Witaminę PP podaje się przy trądziku pospolitym, trądziku różowatym, przy odmrożeniach. Ponadto działa ona odczulająco oraz łagodzi swędzenie skóry. Witamina E , działa regenerująco na naskórek i poprawia jędrność mięśni. Poza tym witamina E ma działanie przeciwutleniające. Dlatego utrwala i ochrania witaminę A i C. Najwięcej witaminy E jest woleju z kiełków pszenicy, żółtku jaj, pieczywie razowym, zielonym groszku.
Niezbędnym czynnikiem do zachowania skóry w prawidłowym stanie jest
biotyna zwana witaminą H. Niedobór biotyny objawia się stanem zapalnym skóry, bardzo silnym wypadaniem włosów, złym samopoczuciem. Dłuższy jej niedobór obniża odporność na choroby, hamuje wzrost i rozwój dzieci. Biotyna ma swego "wroga" w postaci awidyny, znajdującej się w surowym białku jaj, która wiąże witaminę H i czynią ją nieprzyswajalną dla organizmu. Dlatego nie powinno się podawać białka jaj w stanie surowym (np. pić surowych jaj). Najwięcej biotyny jest w drożdżach i wątrobie, ale zawiera ją także groch, kalafior, grzyby, mleko.

Osoby odżywiające się nieprawidłowo często cierpią na niedobory witamin spowodowane również złym ich przyswajaniem na skutek niedostatecznego spożycia innych witamin. Stosowanie wtedy na własną rękę (bez konsultacji lekarza) preparatów witaminowych jest niewskazane, a nawet może pewne stany pogłębić. Witaminy powinny być podawane w niewielkich ilościach, ale systematycznie. Branie ich w dużych ilościach (chyba że są specjalne wskazania lecznicze) jest niecelowe i nie usprawni naszego organizmu, ponieważ równowaga ich musi być zachowana.


Barbara Jaroszewska ,,Kosmetologia'' Warszawa 2004r.